Neden Doğada Kendimizi Daha İyi Hissediyoruz?
Bunu da “doğa iyidir, yürüyüş yapın” seviyesinde bırakmayalım. Orman kokusundan görsel uyaranlara, stres sisteminden parasempatik aktiviteye kadar nedenini anlatalım.
Şehirden uzaklaşıp ormana girdiğinizde bunu hiç fark ettiniz mi? Bir süre sonra nefesiniz değişir. Omuzlarınız gevşer. Zihniniz sakinleşir. Hatta bazen daha birkaç saat geçmeden kendinizi daha iyi hissedersiniz.
Peki neden? Sadece şehirden uzaklaştığınız için mi? Yoksa doğanın bedenimiz üzerinde gerçekten ölçülebilir etkileri mi var? Cevap düşündüğünüzden daha ilginç.
Beynimiz Betonların Arasında Yaşamak İçin Tasarlanmadı
İnsanlık tarihinin çok büyük bölümünü doğanın içinde geçirdik. Modern şehir yaşamı ise biyolojik tarihimiz açısından oldukça yeni.
Bugün beynimiz gün boyunca yoğun bir tempoyla başa çıkmaya çalışıyor:
-
Trafik ve gürültü
-
Telefon bildirimleri
-
Ekranlar ve yapay ışıklar
-
Sürekli bilgi akışı
Beyin bütün bu uyaranları değerlendirmek zorunda kalıyor. Sonuç olarak sinir sistemi gün boyunca yüksek uyarılmışlık hâlinde kalabiliyor. Doğaya çıktığımızda ise uyaranların niteliği değişiyor ve bedenimiz bunu hemen fark ediyor.
Sinir Sistemimiz Doğada Neden Sakinleşiyor?
Vücudumuzda kabaca iki farklı çalışma modu vardır:
-
Sempatik Sistem: Tehlike, yoğun çalışma ve stres sırasında bizi harekete hazırlar.
-
Parasempatik Sistem: Dinlenme, sindirim, onarım ve toparlanma süreçlerinde daha fazla devreye girer.
Modern yaşamda birçok insan sempatik sistemin baskın olduğu bir hayat sürdürüyor. Doğal ortamlarda geçirilen zaman ise bazı çalışmalarda daha düşük stres göstergeleri ve daha sakin bir otonom yanıtla ilişkilendiriliyor. Yani bazen ihtiyacımız olan şey daha fazla mücadele etmek değil, bedene tehlikenin geçtiğini hatırlatmaktır.
Ağaçların Kokusu Bile Bedenimizi Etkileyebilir mi?
İşin ilginç taraflarından biri de burada başlıyor. Ağaçlar ve diğer bitkiler çevreye çeşitli uçucu organik maddeler salar. Bunların bir bölümüne fitonsitler adı verilir.
Özellikle Japonya’da yapılan “orman banyosu” (Shinrin-yoku) araştırmaları, orman ortamının stres ve bazı bağışıklık göstergeleri üzerindeki etkilerini inceliyor. Dolayısıyla ormanda hissettiğimiz rahatlığı yalnızca psikolojik bir kaçış olarak görmek doğru olmayabilir. Çevrenin biyolojik sistemimizle etkileşimi bundan çok daha karmaşıktır.
Deniz, Orman ve Dağ Neden Zihnimizi Dinlendiriyor?
Bir ağaca baktığınızda dikkatinizi zorlamanız gerekmez. Dalgaların hareketini izlerken de sürekli karar vermek zorunda kalmazsınız. Doğal ortamlar dikkatimizi daha yumuşak biçimde çeker.
Böylece gün boyunca yorulan zihinsel dikkat sistemimiz bir süreliğine yükünü azaltabilir. Bu yüzden uzun bir doğa yürüyüşünden sonra bazen şunu dersiniz:
“Hiçbir şey yapmadım ama kafam açıldı.”
Aslında beyniniz hiçbir şey yapmamış değildir, sadece sürekli uyaran işlemekten biraz kurtulmuştur.
Doğada Yürümek Neden Daha da Güçlü?
Bir de işin içine hareket girdiğinde iki doğal mekanizma birleşir. Bir tarafta doğanın sakinleştirici etkisi vardır. Diğer tarafta ise yürüyüşün beden üzerindeki olumlu etkileri devreye girer:
-
Kalp ve damar sistemi
-
Kaslar ve metabolizma
-
Beyin ve ruh hâli
Bu nedenle doğada yapılan düzenli yürüyüş çok basit görünmesine rağmen güçlü bir yaşam tarzı alışkanlığıdır. Üstelik reçetesi oldukça kolaydır: Ayakkabınızı giyin ve dışarı çıkın.
Doğaya Gitmek İçin Ormanda Yaşamak Gerekmiyor
Hayır, her gün dağa çıkmanız gerekmiyor. Günlük yaşamınızda yeşil alanlarla daha fazla temas kurmak için şunları deneyebilirsiniz:
-
Bir parkta yürüyüş yapın.
-
Ağaçların bulunduğu bir alanda oturun.
-
Öğle arasında yeşil bir alana çıkın.
-
Hafta sonları şehirden biraz uzaklaşın.
Önemli olan doğayı yılda birkaç kez gidilen bir tatil yeri değil, günlük yaşamın bir parçası hâline getirmektir.
Belki de Bedenimiz Doğayı Özlüyor
Stresi azaltmak için uygulamalar arıyoruz, uyumak için destekler kullanıyoruz, enerjimizi artırmaya çalışıyoruz, zihnimizi susturmak için meditasyon öğreniyoruz… Bunların hepsinin yeri olabilir.
Ancak bazen çok basit bir ihtiyacı unutuyoruz. İnsan da doğanın bir parçasıdır. Belki ormana girdiğimizde yaşadığımız o rahatlama tesadüf değildir. Belki bedenimiz bize çok basit bir şey söylüyordur:
“Ben burayı tanıyorum.”
